Veel-gebruikte termen
i.v.m.
DNA-Verwantschapsanalyse (inz. Vaderschapstesten) en -Identificatie

  • Amelogenine
    Genetische merker gelegen op het geslachtschromosoom (X of Y)
  • Allel, allelen
    De verschillende genetische kenmerken of varianten van een gen die voorkomen in de bevolking.
  • Autosomaal
    Niet op een geslachtschromosoom gelegen
  • Base (ook: Nucleotide), basepaar
    DNA-strengen zijn zeer lange ketens met in het totaal slechts 4 basen als bouwstenen. Deze zijn aangeduid met A, C, G en T voor Adenine, Thymine, Cytosine en Guanine, resp.. Men spreekt van baseparen omdat een DNA-streng normaal steeds samen metzijn complementaire streng voorkomt, opgewonden als een dubbele helix. (A is complementair met T, C is complementair met G; zo is de sekwentie ...ACGCTAA... gepaard met ...TGCGATT...).
  • Chromosoom
    Een dubbele streng DNA die een opeenvolging van baseparen bevat. De genetische informatie in een chromosoom is te vergelijken met een bitstring (een getal, zoals gebruikt in computers), alleen bevat de informatiesekwentie, die onze genetische code beschrijft, hier geen bits (mogelijke waarden 0 en 1) maar 4-waardige symbolen (mogelijke waarden A,C,G,T). Deze code is voor iedere mens uniek (behalve voor één-eiige tweelingen).
  • Chromosomenpaar
    Ieder chromosoom(type) komt in de celkern 2 maal voor, waarvan 1 geërfd wordt van de vader en 1 van de moeder. Menselijke cellen hebben 23 chromosomenparen.
  • CODIS
    De basis STR merkerset van het Combined DNA Indexing System van de FBI gebruikt de volgende STR loci:
    D8S1179, D21S11, D7S820, CSF1PO, D3S1358, THO1, D13S317, D16S539, vWA, TPOX, D18S51, D5S818, FGA
  • Contaminatie
    Er wordt dikwijls aangenomen dat contaminatie van DNA-stalen een probleem vormt. Het tegendeel is waar. Met de moderne technologie van de genetic analyzers kan inderdaad de aanwezigheid van een vreemd DNA-profiel (extra pieken voor extra allelen) heel duidelijk afgelezen worden, en men krijgt zelfs een idee van de mengverhouding aan de hand van de sterkte van de pieken voor ieder profiel. Bij de vaderschapstest is het meetesten van de moeder een extra redundante verificatie. Wanneer contaminatie vastgesteld wordt, dan wordt het staal steeds verworpen en wordt van de testpersoon een nieuw staal (minstens 1x kosteloos bij Life-ID) bekomen en geanalyseerd.
  • Dubbelstreng, Dubbelstrengs, Dubbelstrengig DNA
    DNA-streng, gepaard met zijn complementaire DNA-streng, en opgewonden in een dubbele helix (spiraal). Boven een bepaalde temperatuur windt deze helix zich af en kunnen beide DNA-strengen van mekaar loskomen.
  • DNA-Identificatie, Identiteitskenmerken mbv. DNA-profielen
    Forensische analyse waarbij twee DNA-profielen worden vergeleken om te zien of ze van hetzelfde individu komen.
  • DNA-Moederschapstest
    Analyse waarbij door vergelijking van DNA-profielen wordt vastgesteld of twee testpersonen moeder en kind zijn. Toepassingen: familiehereniging, immigratie, verwisseling van pasgeboren babies.
  • DNA-Profiel, Genetische DNA-Vingerafdruk, DNA-Fingerprint
    Lijst van allelen (paren) voor al de merkers in een DNA-staal. Typisch gebruikt men 13, 16 of meer merkers.
  • DNA-Sporen
    Voor DNA-verwantschaps-onderzoek zijn maar een tiental cellen nodig. Hoewel speekselmonsters (wangslijm met mondslijmvliescellen) het meest gebruikelijk zijn kan ook gebruik gemaakt worden van bv. een tandenborsel, fopspeen, gebruikte zakdoek of bloed (een opgedroogde bloedvlek, of -wat minder ethisch, want niet medisch noodzakelijk- een bloedstaal).
  • DNA-Tweelingtest
    Analyse waarbij door vergelijking van DNA-profielen van twee kinderen wordt bepaald of ze al dan niet identieke (één-eiige) tweelingen zijn.
  • DNA-Vaderschapstest
    Analyse waarbij door vergelijking van DNA-profielen wordt vastgesteld of twee testpersonen vader en kind zijn. Het DNA-profiel van de moeder is niet vereist, maar kan de betrouwbaarheid verhogen.
  • DNA-Verwantschapstest, DNA-Verwantschapsonderzoek , DNA-Afstammingsanalyse
    Analyse waarbij door vergelijking van DNA-profielen van de proefpersonen een bepaalde verwantschap (afstamming, familierelatie) kan bewezen worden.
  • EDNA (European DNA data base)
    Europese tegenhanger van CODIS
  • Erfelijkheid
    De som van wetmatigheden die bepalen hoe genetische informatie wordt doorgegeven aan nakomelingen van de ene generatie naar de volgende generatie
  • Gen
    Eenheid van erfelijkheid die met moleculaire technieken kan gedetecteerd en getypeerd worden in het DNA.
    Genen coderen voor de productie van eiwitten en kunnen dmv omgevingsfactoren geactiveerd worden door het organisme
  • Genlocus, STR locus
    Genloci, STR loci ...
  • Genoom
    De genetische code die vervat is in onze chromosomen en (het merendeel) van onze genetische informatie bevat.
  • Genetic Analyzer
    Toestel dat dmv capillaire gel-elektroforese met laserfluorescentie-detectie een zeer goede scheiding geeft van de allele-lengtes.
    Meest gebruikte machines zijn ABI Capillary DNA Sequencers van Applied Biosystems
  • Life-ID
    Onafhankelijk DNA-analyse-laboratorium, gespecialiseerd in DNA-verwantschapsanalyse (vnl. de DNA-vaderschapstest) en DNA-identificatie ten behoeve van professionele raadgevers/vertrouwenspersonen (advocaten, gynecologen, huisartsen, ...); politie, speurders en immigratiediensten (vreemdelingenzaken); maar ook van terdege geïnformeerde betrokkenen (particulieren) in Belgiï, Nederland en Groot-Brittannië (GB, UK)
  • Nucleotide, nucleotidepaar
    zie: Base, basepaar
  • PCR (Polymerase Chain Reaction), Polymerase-Kettingreactie
    Zeer gevoelige enzymatische methode om DNA-fragmenten vele malen te copiëren.
  • Prenatale DNA-Vaderschapstest
    Vóór de geboorte van een kind wordt soms een vruchtwaterpunctie uitgevoerd met het doel het vaderschap te bepalen mbv een DNA-test. Dit kan het kind in gevaar brengen en is dus niet medisch verantwoord. Er zijn trouwens weinig redenen om niet te wachten tot juist na de geboorte.
  • Slabgel
    Verouderde methode voor het scheiden van DNA-fragmenten, waarbij de scheiding gebeurt in een gel, wat het gekende lijnenpatroon opleverde. Spijtig genoeg is de nauwkeurigheid laag o.m. wegens beperkte scherpte en overlap van de lijnen. Nu gebeurt deze scheiding in een Genetic Analyzer door capillaire gel-elektroforese met laserfluorescentie-detectie.
  • STR
    Short Tandem Repeat. Korte gelijkgeoriënteerde herhalingen van een basepaarsequentie in het DNA.
  • (STR-) Merker
    Wordt gebruikt voor DNA-fingerprinting en -verwantschapsanalyse.
    Een streng baseparen in een chromosoom, bestaande uit een herhaling van hetzelfde viertal basen, die bij verschillende individuen in de bevolking een verschillend aantal herhalingen kan hebben. Deze varianten worden ook de allelen van de STR merker genoemd.
       Door gebruik te maken van voldoende (bv. 13 of 15) merkers, ieder op een verschillend (en dus onafhankelijk) chromosoom gelegen, kunnen individuen met extreem grote zekerheid van mekaar onderscheiden worden (DNA-identificatie). De onzekerheid is gemakkelijk 1 in ettelijke miljarden (omdat beide chromosomen van elk chromosomenpaar telkens een match moeten geven). DNA-identificatie laat niet toe identieke tweelingen te onderscheiden.
       Ook kunnen verwantschapstesten uitgevoerd worden. Bij de vaderschapstest bv. kan het vaderlijk chromosoom afgeleid worden mbv het DNA van moeder en kind, en moet de vermoedelijke vader voor iedere merker een match (overeenstemming) vertonen met een van de tweede corresponderende merkers in één van zijn chromosomen. Bij een mismatch is vaderschap uitgesloten. Bij een perfecte match bestaat toch nog de mogelijkheid dat een niet-verwante man een overeenstemmend DNA-profiel heeft. De zekerheid hangt sterk af van het vaderlijk DNA van het geteste kind, maar is typisch in de orde van 99.9999%.
     
    Uitsluitingsgraad vaderschapstest
    (Verm.vader+Kind+Moeder, 15 merkers*)
    zekerheid beter dan
    99.9999% 99.999% 99.99% 99.9% 99.8%
    % van de gevallen
    ******** ******** ******** ******** ********

    Zelfs bij afwezigheid van de moeder is de zekerheid (enkel afhankelijk van het DNA van het kind) nog steeds typisch 99.99%.
     
    Uitsluitingsgraad vaderschapstest
    (Verm.vader+Kind --zonder moeder, 15 merkers*)
    zekerheid beter dan
    99.99% 99.9% 99.8% 99.7% 99.5%
    % van de gevallen
    50.% 99.% 99.825% 99.985% 99.999%

      Indien nodig kunnen extra merkers gebruikt worden, o.m. de zeer discriminerende merker SE33.
    * de 13 CODIS STR merkers, plus D2S1338 en D19S433
  • Wangslijmstaal, Wangslijmmonster, Speekselproeven
    Voor de monsterafname (staalname) wordt een uitstrijkje genomen door een steriel wattenstokje (Q-tip,...) enkele seconden onder de tong en tegen de wang te wrijven. Er komen voldoende cellen van het mondslijmvlies (wangslijmvlies, mondslijmhuid) los om DNA uit af te zonderen uit deze kleine hoeveelheid speeksel (mondslijm).
    Een tiental cellen volstaan om de PCR-kettingreactie door te voeren en met succes een DNA-profiel te bepalen.
Meer detail en terminologie vindt u hier en hier.
Copyright 2007-2009 Life-ID